Hadis Türleri

Hadis ilminde hadisler ravisine, senedine, doğruluğuna, geliş şekline göre sınıflara ayrılır. Esas olarak üç hadis türü vardır:

1. Sahih hadis: Ravi ve senet itibariyle kesinlikle şüphesiz gelen hadisler.

2. Hasen hadis: Yazılışında kusur bulunan hadisler.

3. Zayıf hadis: Senedinde ve metninde bir illet bulunan hadisler.

Uydurulmuş sözlere ise mevzu denilmektedir.

Hadis, Kur’an’dan sonra ikinci kaynaktır. Kur’an’ın tefsirinde hadis başlıca kaynaktır. Hadis, sünnetin yaslandığı kaynaktır. İslam mezheplerinin doğuşunda hadisler farklılıklara yol açan birer fıkıh usulü kaynağı da sayılır.

 

Sahih ve Hasen hadiste bulunması gereken şartları taşımayan hadis. Bu şartlar; 1) kesintisiz bir sened, 2) ravilerin adaleti (doğruluğu), 3) ravilerin zabt (ehliyet) sahibi olup çok yanılan ve gafil olmaması, 4) meçhul olmaması, 5) hadisin şaz olmaması, 6) muallel olmamasıdır. Sayılan bu şartlardan bir kısmı ya da tamamını ihtiva etmeyen hadis, zayıf ismini alır ve şartlar eksildiği ölçüde hadisin zayıflığı da artar. Bu sebeple zayıf hadislerin derecelendirmesi ve taksimi yapılmıştır. İbnu’s-Salah ve Iraki’nin 42, İbn Hıbban’ın 50, el-Münavi’nin, mümkün olması itibariyle 81, aklen 129’a, (hatta bazılarınca 510’a) çıkarılan bu taksimler aslında pratik olmaktan çok teoriktir. Bunlardan belli bir muhtevayı ifade edecek şekilde özel isimle anılanlar 15 tanedir: Mürsel * (senedinde sahabi ravinin ismi zikredilmeyen hadis) Munkatı’ * (senedinde bir ravi hiç zikredilmeyen ya da mübhem olarak zikredilen hadis), Mu’dal * (senedinden ardarda iki veya daha fazla ravi düşen hadis), Muallak * Zsenedin baş tarafından bir veya birkaç ravi ya da tamamının ismini kaldırarak rivayet edilen hadis), Müdelles * (tedlis ile rivayet edilen hadis), Şaz* (makbul bir ravinin kendinden daha makbul bir ravive muhalif olarak rivayet ettiği hadis), Muzdarib* (farklı rivayetleri bulunduğu halde birini diğerine tercih etme imkanı bulunmayan hadis), Musahhaf * (harflerin şekli aynı kalmasına rağmen noktalama hatası bulunan hadis), Muharref * (hareke ha’ tası bulunan hadis), Maklub * (seneddeki bir ravinin isim ve nesebinin veya metindeki kelimelerin takdim tehir edilmesi ya da biri birinin yerine konulması suretiyle rivayet edilen hadis), Müdrec * (sened veya metine hadisle ilgili olmayan bir ilavenin yapılmasıyla rivayet edilen hadis), Muallel * (dış görünüşü itibariyle kusursuz zannedilen, gerçekte sıhhatini zedeleyen bir kusuru mevcut olan hadis), Münker * (zayıf ravinin sika raviye muhalif olarak rivayet ettiği hadis), Metruk * (yalancılıkla itham edilmiş bir ravinin rivayetinde yalnız kaldığı hadis), ve Mevzu * (yalancıların uydurduğu ve peygambere nisbet ettiği haberdir). Bu sonucu hadis değildir. Ona hadis denilmesi ve zayıf hadis kategorisinde değerlendirilmesi uyduranların iddiasına göredir. Bu hiçbir zaman onun zayıf hadisin diğer kısımlarıyla karıştırılmasına sebep olmamalıdır. Muhtemelen bu incelikten dolayı bazı müellifler onu zayıf hadis kategorisinde değil de ayrı bir kategoride incelemek, Hz. Peygamber’e iftira olduğunda hiç şüphe olmayan ve hiç bir huccet değeri taşımayan mevzu hadis ile, Hz. Peygamber’e nisbetinde ihtiva ettiği şartlara göre ciddi bazı şüpheler bulunan zayıf hadisleri bir birine karıştırmak gibi bir sonucu doğurmuştur.